Historia Gminy

Drukuj
Kategoria: Uncategorised
Opublikowano Krzysztof Soczewiński

W 1550 r. Andrzej Tarło założył na terenach wsi Czekarzewice miasto Tarłów. Miejscowość otrzymała prawa miejskie na podstawie przywileju wydanego przez króla Zygmunta Augusta w Piotrkowie. Również na podstawie przywileju mieszczanie tarłowscy byli zwolnieni z płacenia podatków przez kolejne 20 lat. W 1614 r. powstał pierwszy, drewniany kościół, ufundowany przez Mikołaja Oleśnickiego. W 1636 r. wybudowano szpital, a w 1647 r. kościół drewniany został zastąpiony murowanym kościołem pw. św. Trójcy, który stoi w Tarłowie do dzisiaj.
W czasie potopu szwedzkiego Tarłów został w ogromnym stopniu zniszczony przez Szwedów. W 1664 r. król Jan Kazimierz wydał miejscowym garncarzom przywilej zezwalający na swobodny handel, oraz wolny spław towarów Wisłą do Gdańska. W XVIII wieku Tarłów podupadł. Pragnąc pomóc miastu król Stanisław August Poniatowski nadał mu pierwotne przywileje z 1550 r.
W 1851 r. miasto zostało zniszczone przez wielki pożar. Ocalał tylko kościół św. Trójcy i cztery domy. W czasie powstania styczniowego przebywał tu oddział Dionizego Czachowskiego. Po powstaniu, w 1869 r., Tarłów utracił prawa miejskie. W 1873 roku epidemia cholery zdziesiątkowała mieszkańców Tarłowa. Na cholerę umarli miejscowi mistrzowie garncarscy. Nastąpił upadek rzemiosła.
W 1877 r. w Tarłowie powstał sąd gminny, w 1905 r. remiza straży pożarnej. Od 1927 r. działa szkoła powszechna, której budynek po rozbudowie służy do dzisiaj. W 1915 r. w rejonie Tarłowa bitwę z Rosjanami stoczyła I Brygada Legionów Polskich. W 1929 r. w Tarłowie powstał kościół i parafia polskokatolicka.
W czasie II wojny światowej Niemcy utworzyli tu getto. Zgromadzonych w nim Żydów w 1942 r. wywieziono do obozów koncentracyjnych. W 1943 r. powstała kompania AK Tarłów, o kryptonimie Próg. W czasie okupacji w Tarłowie i okolicach miały miejsce masowe egzekucje. W 1944 r. w rejonie Tarłowa, toczyły się walki o przyczółek baranowsko-sandomierski. Do walki z Niemcami przystąpiły także miejscowe oddziały Armii Krajowej.
W latach powojennych Tarłów był siedzibą gminy, początkowo w województwie kieleckim, a od 1975 r. w województwie tarnobrzeskim. Od 1999 r. Tarłów administracyjnie należy do powiatu opatowskiego, w województwie świętokrzyskim.


ZABYTKI


 

Kościół Świętej Trójcy w Tarłowie

zniesiony w 1647r. z fundacji Zbigniewa Oleśnickiego w miejscu pierwotnego drewnianego kościoła. Jednonawowy, trójprzęsłowy z węższym i niższym półkoliście zamkniętym prezbiterium. Do wschodniego przęsła nawy przylegają dwie kwadratowe kaplice. Fasada zachodnia ujęta jest po bokach dwiema okrągłymi wieżami. Architektura fary w Tarłowie związana jest z warsztatem Jana Zaora twórcy kościoła p.w. św. Piotra i Pawła na Antokolu w Wilnie. Bliższych analogii dostarczają kaplica Lanckorońskich w Gołębiu k. Puław, kościół bernardynów w Krakowie. Budowle te planami zbytnio się nie wyróżniają spośród typowej architektury połowy XVIIw. Każda z nich jednak zadziwia przestrzenną komplikacją wnętrza jak i swoistą kompozycja fasady. Wnętrze kościoła zdobią najwyższej klasy kompozycje stiukowe, zwłaszcza w kaplicach Matki Bożej i Pana Jezusa gdzie doskonałość warsztatu idzie w parze z bogactwem treści. Wspaniałości wnętrza dopełniają ołtarze i obrazy z XVII i XVIII w.


 

Kościół pw. św. Ducha w Tarłowie 

Parafia polsko-katolicka powstała w 1929 r. I istnieje do dziś. Jej wierni wybudowali w (latach 1930-32) własny kościół oraz założyły swój cmentarz . W czasie wojny kościół służył cofającej się armii niemieckiej za szpital polowy, a placyk przykościelny za miejsce grzebania zmarłych żołnierzy niemieckich i węgierskich. Świątynia, trafiona pociskami armatnimi, straciła dach. Ostał się jedynie daszek nad prezbiterium gdzie od czasu do czasu przyjeżdżali kapłani odprawiać Mszę Świętą. Po wojnie wskrzeszono świątynię oraz odrestaurowano dach. Opodal kościoła znajduje się kamień i krzyż upamiętniający żołnierzy węgierskich, którzy zginęli w czasie II wojny światowej .

 

 


 

CmentarzCmentarz parafialny (najstarsza część z przełomu XVIII i XIXw.)

 

 

 

 

 


 

Kamień z tablicą pamiątkową poświęconą Józefowi Piłsudskiemu i Legionom - Wólka Tarłowska

 

 

 

"TU KWATEROWAŁ PIERWSZY MARSZAŁEK POLSKI
JÓZEF PIŁSUDSKI
ÓWCZESNY BRYGADIER PROWADZĄC W ZWYCIĘSKI BÓJ PUŁKI LEGIONOWE
W DNIACH 1 I 2 LIPCA 1915 ROKU
KU WIECZNEJ PAMIĘCI
DLA NAUKI I PODTRZYMYWANIA DUCHA
POKOLEŃ TABLICĘ TĄ UFUNDOWAŁ ZE SKŁADEK
SPOŁECZEŃSTWA POWIATU IŁŻECKIEGO
POWIATOWY KOMITET UCZCZENIA PAMIĘCI
MARSZAŁKA JÓZEFA PIŁDUDSKIEGO"

TABLICA TA ZOSTAŁA ODTWORZONA W 1990R
SPOŁECZNY KOMITET GMINY TARŁÓW

Pobyt Józefa Piłsudskiego w Wólce Tarłowskiej upamiętniono kilka lat później potężnym głazem, przytoczonym że wsi Okół, ustawionym na błoniu przed domem, w którym kilka dni kwaterował późniejszy przywódca Polski. Uroczystość odsłonięcia tablicy w 1938 r. stała się wielką manifestacją patriotyczną społeczeństwa ówczesnych powiatów iłżeckiego i opatowskiego. Po wybuchu wojny we wrześniu 1939 roku tablica ta została zdjęta prawdopodobnie na przechowanie i zaginęła. Dopiero w 1990 r. została odtworzona jej wierna kopia.


 

Kaplica św. Jana u wylotu ulicy Czekarzewskiej

Przydrożna Kapliczka św. Jana w Tarłowie posiada cech sztuki ludowej. Zbudowano ją przypuszczalnie w połowie XIX w. Na dawnym kurhanie . Jak głosi legenda. W kurhanie tym leżą szczątki pomordowanych przez Tatarów mieszkańców tej ziemi . Bardziej prawdopodobne jest to że kurhan kryje kości poległych żołnierzy polskich w czasie najazdu szwedzkiego kiedy to Tarłów został straszliwie zniszczony. Wewnątrz kapliczki znajduje się kamienna figurka Jana Napomucena.

 


 

Kamienna kapliczka przy drodze do Ciszycy

 

 

 

 

 

 

 

 


 Dawny cmentarz żydowski z przełomu XVI i XVII w


SynagogaRuiny synagogi z 1786 roku

Pierwsza murowana synagoga została wzniesiona w Tarłowie na początku XVII wieku, na miejscu obecnie zachowanej w postaci ruiny. W 1770 roku starsza synagoga została zniszczona pożarem i wkrótce odbudowana. W czasie działań I wojny światowej ponownie uległa zniszczeniu, wraz z dobudowanym do niej domem modlitwy. W okresie międzywojennym odbudowano jedynie ten ostatni, synagogę pozostawiając nie przykrytą dachem. W 1934 roku opracowano projekt rekonstrukcji bóżnicy, zakładający odtworzenie jej wyglądu sprzed 1914 roku (zadania nie zrealizowano). W czasie II wojny światowej zniszczeniu uległ również dom modlitwy. W latach 80-tych i 90-tych sporządzono inwentaryzację ruin i projekt koncepcyjny odbudowy synagogi na potrzeby domu kultury w Tarłowie, którego realizacji również nie podjęto. Obecnie budynek znajduje się w stanie ruiny. Synagoga została usytuowana w sąsiedniej do rynku uliczce. Zachowane mury konstrukcyjne wykonane są z kamienia, wydzielając zbliżone do kwadratu i pozbawione podziałów wnętrze. Ściany są przeprute smukłymi oknami o półkolistych nadprożach. Od północy, gdzie na zewnątrz widoczne są ślady dobudowanego domu modlitwy, skomunikowanego przejściem z synagogą, na piętrze znajdują się cztery okna kwadratowe, zamknięte odcinkowo (zapewne do sali dla kobiet). Od strony wschodniej prowadziło główne wejście, flankowane dwoma oknami. W przyziemiu od strony południowej i zachodniej zachowały się szerokie lizeny, wewnątrz widoczne są ślady przebudów i niezrealizowanego sklepienia klasztornego.


Ruiny spichlerza w Sulejowie z przełomu XVI i XVII w.


 

Brzozowadwor

Dworek w Brzozowej

Dworek w Brzozowej powstał w XVIII wieku, a całkowicie przebudowano go w drugiej połowie XIX w. Z pozostawieniem cech stylu klasycystycznego. Otaczały go kiedyś park, stawy rybne, zabudowania robotników folwarcznych,stajnie, stodoły.
Od najdawniejszych lat dworek należał do rodu Nowakowskich. W okresie międzywojennym majątek przeszedł w ręce Jana Witkowskiego. Był on synem dziedzica Bolesława Nowakowskiego i Aliny Witkowskiej. Po śmierci ojca przejął cały majątek i nazwisko matki. Od najmłodszych lat pasjonował się rolnictwem, kończył szkoły za granicą i został inżynierem rolnictwa. Witkowski był też prezesem Ochotniczej Straży Pożarnej i jako pierwszy w okolicy zakupił wóz strażacki. Do swojego gospodarstwa ? folwarku sprowadził z Anglii różne maszyny. Dziedzic Witkowski był oficerem; we wrześniu 1939 został ranny pod Przemyślem i dostał się do niewoli rosyjskiej. Po powrocie do rodzinnego domu niedługo cieszył się zdrowiem i życiem. Pewnego dnia jacyś ludzie podający się za partyzantów zabrali dziedzica i kilku innych mężczyzn. Ich ciała znaleziono w lesie pod Ostrowcem.
Przewiezione zwłoki pochowano na cmentarzu w Glinianach. Na grobie dziedzica Witkowskiego widnieje tablica z datą jego śmierci ? 7 maj 1944r. Po zakończeniu wojny majątek dziedzica rozparcelowano między biedniejszych chłopów. We dworze początkowo znajdował się posterunek milicji, a później szkoła. W końcu lat siedemdziesiątych rozpoczęto remont budynku finansowany przez wojewódzkiego konserwatora zabytków. Tylko w zewnętrznym kształcie architektonicznym oddano pierwotny wygląd dworku. Wnętrze budynku przystosowano do potrzeb szkoły.


 

KoscolSl

Kościół pw. św. Barbary w Słupi Nadbrzeżnej

Pierwszy kościół pw. św. Barbary powstał w tej miejscowości w 1326 r. Był to obiekt modrzewiowy, stojący w innym miejscu niż obecny ? obok cmentarza w części wsi zwanej Zakościelem. Drewniana świątynia została rozebrana w początkach ubiegłego wieku przez ówczesnego dziedzica Słupi Alojzego Leszczyńskiego. Który w latach 1840-42 wybudował z miejscowego kamienia kościół w stylu późnego klasycyzmu. Został on uroczyście poświęcony1 lipca 1842 r. i zaczął służyć wiernym z kilku wsi przylegających do Słupi Nadbrzeżnej.
W 1890 r. dobudowano niewielką kruchtę. W takim stanie kościół dotrwał do dnia dzisiejszego. Kościół ma skromną i niezbyt dużą bryłę kształtu prostokątnego. Urozmaica ją jedynie niewielka wieżyczka i fasada zachodnia, zakończona trójkątnym szkieletem zwieńczonym wolutowo. Prezbiterium, sklepione kolebkowo jest krótsze i większe od prostokątnej nawy głównej, która ma płaskie pozorne sklepienie zwierciadlane. Dominantę we wnętrzu stanowią trzy ołtarze: główny i dwa boczne. Podobnie jak ambona utrzymane są w stylu barokowym. Z zabytków ruchomych na uwagę zasługują: kopia cudownego obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, późnobarokowy obraz św. Barbary w ołtarzu bocznym, epitafia oraz cykl malarski ,,Droga Krzyżowa? z przeł. XVII i XVIII w.

2011. Krzysztof Soczewiński - 2013
Joomla template by TG